Vakıf

Vakfetmek, bir şeyi durdurmak ve hapsetmek demekür.
Fıkıh ilminde ise; bir malın, vakfedenin mülkiyyeti üzere hapsedilip menfaatinin sadaka olarak verilmesine denir.
Hâkim kararma bağlanmayan veya vasiyyct şekline konmayan vakıf bir maldan, sahibinin mülkiyeti kalkmaz: böyle bir vakıftan dönülebilir ve ona vâris olunur.
Ancak vakfedilen bir mal. hâkim karan ile tescil edilirse, veya vasiy-yet edilirse:
"— Ben öldükten sonra vakıftır." denirse, böyle bir vakıf geçerli olur. Artık hiç kimsenin mülkiyetine geçemez. Vakfedenin koşacağı şartlara göre. vakfedilen malın menfaaü fakirlere ve çeşitli hayır yollarına harcanır.
Muvakkat bir zaman için vakıf yapmak da caiz olmaz: vakıfta ebe-diyyet şarttır. Hisseli olan yerlerin, hâkim karan olmak şartı ile vakf edilmesi sahihdir.
Akar getiren yerlerin vakfı caizdir. Muamele olunagelen menkul bâzı malların vakf edilmesi de caizdir; Balta, destere. tencere, kazan. Kur'an-ı Kerim, kitab. cenaze taşıma ve yıkama âletleri gibi... Bunlardan başka âdet hâline gelmeyen taşınabilir mallann vakf edilmesi sahih olmaz.
Harb vasıtası olarak kullanılan hayvanlarla silahlann da vakfı sahihdir.
Vakıf saülmaz, kimsenin mülkiyetine geçirilmez.
Vakfeden tarafından şart koşulmamış dahi olsa. önce vakfın gelirinden onun onarımı yapılır. Eğer icâre verilen bir akar zenginin işgalinde ise, onu kendisi onanr ve kendi malından harcar.
Akan işgal eden. onu onarmak istemezse veya onaracak iktidara sahip değilse, hâkim karan ile başkasına icara verilerek bunun ücretinden tamiri yapünlır. Soma oturma hakkına sahib olana geri verilir.
Vakıf bir binanın yıkılan kısımlan. o vakfın tamirine sarfedilir. ihtiyaç giderilir. Eğer bunlara ihtiyaç yoksa, bunlar ihtiyaç vaktine kadar saklanır. Malzemeler ayniyle kullanılamayacaksa. saülırlar ve alınan para onanma harcanır. Bunlar, vakıftan faydalananlar arasında bölünmez.
Vakıf yapan kimse, vakfetmiş olduğu yerin gelirini, hayatta bulunduğu zaman için kendisine has kılabilir. Mütevelli de olabilir.
Eğer mütevelli, güvenilir bir kimse değilse, hâkim vakfı, bu mütevellinin elinden alır ve başkasını Mütevelli yapar.
Bir kimse bir mescid bina etse, onun yolunu kendi mülkünden verip insanlara orada namaz kılmalan için izin vermedikçe, bu bina, mülkiyetinden çıkmaz. Böyle, yolu aynlan ve insanların namaz kılmasına müsaade edilen bir mescidde, bir kişinin namaz kılması ile mülkiyet hakkı kalkar, vakıf olur.
Bir insan kendi mülkünde inşa ettiği bir mescidin altına veya üstüne bir ev yapsa ve bu mescidleri mülkünden ayırıp kapılarını âmme yoluna bağlasa veyahut apartmanının içinde bir yeri mescid hâline koyup insanların orada namaz kumalarına izin verse, bu adamın mescid yaptığı binaları satmaya hakkı vardır. Öldüğü zaman da veresesi bunlara vâris olur.
İmam Muhammed ve İmam Ebü Yûsuf a göre bu gibi mescidler satılmaz, vâris olunmaz ve hibe edilmezler.
Fakat bir arsa veya arazisini mescid edinen kimse, bundan dönemez, onu satamaz. Öldükten sonra da başkası bu mescide vâris olamaz. ALLAH rızası için bir ibadet yeri olarak kalır.
Bir kimse, bir çeşme, yolcular için bir han veya kervansaray yahut havuz yapsa, kuyu kazsa veya arazisini bir mezarlık veya insanlar için bir yol yapsa, hâkimin kararma bağlanmadıkça vakıf geçerli olmaz. Vakıf olması için ya hâkim karan alması lâzım, ya bunlan vasiyyet etmelidir; bu vakıflan ölümüne bağlamalıdır. "Ben öldükten soma bunlar vakıftır" demelidir ki, yapılan vakıf dönülmez bir vakıf olsun.
Hastalık hâlinde yapüan vakıf, vasiyyettir. Vasiyyetler hükmüne girer. (Bunlar ilerde vasiyyetler bahsinde görülecekür.)
Vakıf bir ken/ansaraya ihtiyaç kalmazsa, onun vakfı ona en yakın diğer bir kervansaraya nakledilir.
Bir yerde mescid dar gelir de onun yanmda geniş bir yol bulunursa ihtiyaç kadar yoldan alınıp mescid genişletilebilir. Keza yol dar olursa, ihtiyaç miktan mescidden alınarak yol genişletilebilir.
Bir mescid, müslümanlann ihtiyacını karşılayamayacak kadar dar olsa. yanındaki arazinin kıymeti sahibine verilerek istimlâk edilebilir.