 Kaderiyye ve Murciyye |
Özel Arama
AkabeForum.Com | Ana Sayfa > Dinimiz İslam > Kaleme Alınmış İslami Eserler > İslamda Fıkhi Siyasi Ve İtikadi Mezhepler Tarihi / Prof. Muhammed Ebu Zehra > İtikadı mezhepler
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
  |
 Oct 2 2009, 15:40
İleti
#1
|
|
 Ayrıcalıklı Dost  Grup: Admin
İleti: 2,614
Katılım: 21-June 08
Teşekkür Edilme: 460 *
Katılım: 21-June 08
Nereden: nereye
Üye No: 8
Ruh Halim  Cinsiyet  Taraftar 
|
2- KADERİYE
Daha önce de anlattığımız gibi, Müslümanlar, Hulefa-i Raşidîn döneminin sonlarında ve Emeviler döneminde «Kaza ve Kader» meselelerini tartışmaya girişmişlerdi. Bunlardan bazıları çok aşırı giderek, insanın, yaptığı işlerde hiçbir iradesi olmadığını ileri sürmüşlerdir. Bunlar, daha önce açıkladığımız Cebriyecilerdir. Bunlara mukabil, Kaderiyeciler de, diğer bir cihetten aşırı gitmişler, insanın yaptığı bütün işlerin, -ALLAH'ın iradesinden müstakil olarak, tamamen kulun kendi iradesinden kaynaklandığını ileri sürmüşlerdir. «Mutezililer» de bu görüştedirler. Ancak «Mutezilîler» ilmi kelâmın başka meselelerinde de meşhurdurlar. Bu sebeple, «Mutezilik» ayrı.bir mezheptir. Kaderiye mezhebine dahil değildir. «Kaderiyeciler» «Mutezilîlerle» birleştikleri bu aşırıhklanyla kalmamışlar, içlerinden, daha aşırı giderek, «ilim ve takdir» anlamına gelen ilâhi kaderin bulunmadığını iddia edenler çıkmış ve «İşler, kendiliğinden, takdirsiz olarak meydana gelir ve onu ALLAH, meydana geldikten sonra bilir» diyenler bulunmuştur. Bunların liderlerinden Ma'bed b. Halid el-Cühenî'nin, «Kadere-sarılarak günahlardan kurtulmak isteyen bir kişinin sözlerini duyunca ona şu cevabı verdiği rivayet edilir: «Kader diye bir şey yoktur. îşler, takdirsiz olarak, kendiliğinden meydana gelir.» Cüheni, bu sö?-leriyle, 'ALLAH Tealâ'nm, ezeli iradesini ve ezeli ilmini inkâr etmiş olur. Buda Kur'an ilmini, yüce Yaratıcı'nm kudretinin dışına çıkarmak olur. Bazı tarihçiler, bu fırkanın, «Kaderiye» diye adlandırılmasına hayret etmişlerdir. Çünkü bunlar, kaderi inkâr eden kişilerdir. Nasıl olur da, kader'e nisbet edilerek «Kaderiyeciler» denir? Bazıları, bunların söylediklerinin tam aksi ile isimlendirilmelerine engel bir durum bulunmadığını, zira bazı şeylerin, zıtlanyla isimlendirilmesinin bir vakıa olduğunu söylemişlerdir. Diğer bir kısım insanlar ise bu durumu, şöyle izaha çalışmışlardır. «Kaderiyeciler kaderin ALLAH Tealâ tarafından olmadığını ve kullara ait olduğunu iddia ettikleri için «Kaderiyeciler» diye adlandırılmışlardır. Çünkü bunlar, herşeyi, insanın irade ye kudretine dayandırmışlar ve böylece bir nevi insanı kadere hakim olan bir varlık kabul etmişlerdir.» Bazı yazarlar ise, bunlara «Kaderiyeci» adının, muhalifleri tarafından takıldığını «Bu ümmetin mecûsîleri de Kaderiyecilerdir.»[30] hadis-i şerifinin kapsamına girmeleri için böyle yaptıklarını ileri sürmüşlerdir. Türkiye'nin eski Şeyhülislâmı merhum üstad Mustafa Sabri hoca efendi, Kaderiyecilere bu ismin verilmesine başka bir sebep göstermektedir. O sebep te şudur; «Kaderiyecilerin inançlarının, mecû-silere benzemesidir. Mecûsiler, ilâhın iki tane olduğunu, hayırı yaratan ilâhın NUR, şerri yaratan ilâhın ise KARANLIK olduğunu iddia etmektedirler. Kaderiyeciler ise, hayır ile şerrin arasını ayırmakta, hayrın ALLAH'tan olduğunu, şerrin ise şeytandan kaynaklandığını ve 'ALLAH'ın, şerri dilemediğini ileri sürmektedirler.[31] Tarihçiler, insanları bu mezhebe davet eden kişinin kim olduğu ve bu mezhebin nerede meydana çıkıp yayıldığı hakkında derin araştırmalara girişmişlerdir. Bizim kanaatimize göre, insanlar arasında ortaya çıkıp yayılan görüşlerin, bir takım tahminlere dayanmaksızın, başlangıç noktasını kesin olarak tesbit etmek çok zordur. Kaderiyecilik konusunda da durum bundan ibarettir. Ancak, araştırıcıların çoğu, bu dvşüncenin, görüşlerin çarpıştığı, fikirlerin çeliştiği ve inançların karmakarışık olduğu bir dönemde ilk defa Basra şehrinde ortaya çıktığını ileri sürmüşlerdir. Bütün Irak toprakları bu tip çatışmalara sahne olmuştu. «Sarh el-Uyûn» adlı kitapta, şunlar anlatılır: «Kader meselesinde ilk önce konuşan kişi Irak'h birisidir. Bu adam daha önce hristiyan idi. Sonradan müslüman oldu. Ma'bed eî-Cuhenî ve Ğaylan eltımışkî, Kaderiyeciliği bu adamdan öğrenmişlerdir. Bundan da anlaşılıyor ki, Kaderiyecilik düşüncesi sonradan îslâma sokulan bir fikirdir. Müslümanlar arasında, yabancı birisi tarafından, îslânı adına yayılmıştır. Bu fikri yayan yabancı ise, art niyet taşımaktadır.» Daha önce hristiyan olan bu Iraklı adamdan «Kadercilik» düşüncesini iki kişi almıştır. Bunlardan biri, bu düşünceyi Irakta yayma vazifesini üzerine alan Ma'bed el-Cühenî'dir. Diğeri ise, Samda halkı bu mezhebe davet eden Ğaylan el-Dımışki'dir. Ma'bed el-Cühenî, insanları kısa bir süre bu fikre davet etme imkânı buldu. Abdurrahman b. el-Eş'as'm isyanı ortaya çıkınca, hemen ona katıldı. Eş'as mağlup olunca Ma'bed, bu fikre davet eden ve yardım eden.bir kişi olduğu için Haccac tarafından öldürülen kişiler arasında bulunuyordu. Görülüyor ki, Ma'bed, ortaya çıkan her fitnede sinsice yer alıyor ve çeşitli tuzaklara başvuruyordu. Nihayet boynu vuruldu. Ğaylan el-Dımışki'ye gelince : Bu adam, Şam'da halkı kaderciliğe çağırmaya devam etti. Bu mevzuda Ömer b. Abdülaziz ile dahi münakaşa etmişti. Ğaylan, Ömer b. Abdülaziz'e mektuplar yazarak , onu adaletli olmaya davet etti. Ona yazdığı mektuplardan birinde şöyle diyordu : Ey Ömer! Bakıyorsun fakat göremiyorsun, farkedi-yor ama tam anlamıyorsun. İyi bil ki Ömer, sen, İslâmda çürümüş kalıntılara ve silik bir takım izlerentiştin. Ey ölüler arasında bulunan ölü! Ne takibedecok bir iz bulabiliyorsun, ne de faydalanacak bir ses işitebiliyorsun. Sünnetler çiğnendi, bid'atlar ortaya çıktı, âlimler sindirildi konuşamaz oldular, cahillere nasihat edilecekken, meseleler onlardan sorulur oldu. Halife vardır ki, ümmet onunla kurtuluşa erer. Yine halife vardır ki, ümmet onunla helak olur. Ey Ömer! Sen, bunların hangisindensin? ALLAH Tealâ buyuruyor ki-, «Onları, emrimizle, doğru yolu gösteren önderler yaptık.»[32] İşte bu sıfatta olan bir halife, hidayet Önderidir. Ona uyanlar da hidayettedir. Bunun aksi olan halife hakkında ise, ALLAH Tealâ şöyle buyuruyor: «Biz onları dünyada cehennem ateşine çağıran önderler yaptık. Kıyamet günü de yardım edilmeyeceklerdir.»[33] «Ateşe gelin» diye çağıran hiçbir davetçi bulamazsın. Aksi takdirde ona kimse uymaz. Burada «ateşe davet edenler» den maksat, insanlar: ALLAH'a isyana davet edenlerdir. O halde ey Ömer! Ayıpladığı bir şeyi- yapan veya yaptığı bir şeyi ayıplayan yahut uyguladığı hükümlere uyanları cezalandıran, yahut da suç saydığı hükümleri tatbik eden herhangi bir hikmetli davrananı gördün mü? Yine sence, kullarını, güçlerinin yetmediği şeylerle mükellef tutan yahut, takdirine boyun eğenleri cezalandıran bir merhametli yüce mevla olur mu? Yine sana göre, insanları zulmetmeye, zulme karşı zalimce davranmaya sevkeden, adaletli bir ilâh bulunur mu? Ve yine sana göre, insanları yalan söylemeye, birbirlerini aldatmaya sevkeden, doğru sözlü bir mevla mevcut mudur? Bu kadar izah, açıklama olarak yeter. Kör'ün körlüğünü artırmak için de kâfidir.»[34] Evet, işte bunlar, Ğaylan el-Dımışkî'nin Ömer b. Abdülaziz'e yazmış olduğu mektup veya mektuplardan bir kısmıdır. Ömer b. Abdülaziz'in Ğaylan'ı davet ederek, düşünceler: hakkında onunla tartıştığı, neticede Ömer'in, Ğaylan'ın delillerini çürüttüğü ve Ğaylan'ın, Ömer'e şunları söylediği anlatılır. -Ey müminlerin emiri, ben sana sapık bir kişi olarak geldim, sen ise beni hidayete erdirdin. Kör olarak geldim, basiretimi açtın. Cahil olarak geldim, bana ilim öğrettin. ALLAH'a yemin olsun ki bu mesele hakkında artık hiçbirşey konuşmayacağım.» Ancak, anlaşılmaktadır ki Ğaylan, müminlerin emiri Ömer b. Abelaziz öldükten sonra tekrar eski düşüncelerine dönmüştür. Murtaza, «el-Munye vel Emel» adlı eserinde Ömer b. Âbdülaziz'in Ğaylan'a şunları söylediğini anlatır. «Yapmakta olduğun vazifede bana yardımcı ol.» Ğaylan ise Ömer'den şunu istemiştir. «Beni, hazine mallarını satmaya ve haksızlıkları.giderme vazifesine tayin et.» Ömer, Ğaylan'i, bu vazifeye tayin etti. Ğaylan, hazine mallarını satıyor ve insanlara şöyle diyordu : «Gelin hainlerin malına! Gelin zalimlerin malına! Gelin Resuîullah'm sünnene ve davranışlarına uymayarak onun ümmetine halife olanların yığdıkları dünya metama!»[35] Ğaylan, Ömer b. Abdüîaziz vefat ettikten sonra da insanları bu dâvasına davet etmiştir. Nihayet, Hişam b. Abdülmelik dönemi başlamış, bu düşünceler çokça yayılmış, Fars ve Horasan bu düşüncelerin temerküz ettiği yerler haline gelmiştir. Hişam b. Abdülmelik, buralarda devletine karşı tehlikeler hissetmiş, Horasan ve Fars'tan esen her rüzgâra karşı savaş açmıştır. Daha önce, Horasan'da bulunan valisinin, Ca'd b. Dirhem'i «Kur'an-ı Kerim mahluktur» dediği için öldürdüğünü anlatmıştık. Tabii ki Hişam b. Abdülmelik Ğaylan'ın pe-sini bırakamazdı. Onu, dâvasını yaymaya devam etmekte serbest bırakmazdı. Fakat Hişam, delilsiz, dâvâsız bir şekilde Ğaylan'ı öldürmek istemiyordu. Bu sebeple onu, zamanının en büyük fıkıhçısı olan İmam Evzai ile tartışmaya davet etti. «Ikd el-Ferid» ve «Şerh el-Uyûn» adlı eserlerde zikredildiği gibi, imam Evzaî, Ğaylan ile tartışmış ve onu susturmuştur. Bu tartışmayı «Mehasin el-Mesaî fî Menakıb-i Ebu Ömer el-Evzaî» adlı kitabın sahibi zikretmiş ve «Bu, bir kaderiyeci ile yapılan münakaşadır.» demiştir. Bu tartışma «Ikd el-Ferid>ve «Şerh el-Uyûn» adh eserlerdeki ile karşılaştırıldığı zaman, Kaderiyecinin, Ğaylan ei-Dımışkî olduğu anlaşılır. «Mehasin el-Mesaî» adlı kitapta zikredilen tartışma ve o tartışmanın girişi şöyledir: «Hişam b. Abdülmelik döneminde Kaderiyeci bir adam vardı. Hişam, birgün ona bir kişi göndererek onu huzuruna çağırdı ve şunları söyledi: «Senin hakkında çok, dedikodu edildi.» Kaderiyeci şu cevabı verdi: -Evet, Ey müminlerin emiri, dilediğini çağır onunla tartışalım. Eğer onun vasıtasıyla benim hatalı olduğumu ortaya koyabilirsen boynumu sana teslim ederim.» Hişam, «İnsaflı konuştun.” dedi. İmam Evzaî'ye bir kişi gönderdi. Evzaî gelince, Hişam ona «Ey Ebu Ömer, bu Kaderiyeci ile bizim adımıza tartış.» dedi. Bunun üzerine : Evzaî — (Ğaylan'a hitaben) İster üç, ister dört, istersen tek bir mesele seç. Kaderiyeci Ğaylan — Üç mesele olsun. Evzaî — Söyle bakalım. ALLAH Tealâ yasakladığı birşeyin yapılmasına müsaade eder mi? Kaderiyeci Ğaylan — Bu mesele hakkında hiçbir fikrim yoktur. Evzai — Birinci mesele bu idi. İkinci olarak, söyle bakalım Allah Tealâ emrettiği bir şeyin yapılmasına mâni olur mu? Kaderiyeci Ğaylan — Bu mesele birincisinden daha zor. Benim, bu hususta da bir fikrim yoktur. Evzaî — Ey müminleri emiri, bu ikinci meseledir, dedi ve Ka-deriyeciye hitaben şöyle söyledi. «Söyle bakalım, ALLAH Tealâ, haram kıldığı birşeyin yapılmasına yardım.eder mi? Kaderiyeci Ğaylan — Bu mesele birinci ve ikinci meseleden daha zordur. Benim, bu hususta da herhangi bir düşüncem yoktur. Evzaî — Ey müminlerin emiri, işte üç mesele, bundan ibaret. Bunun üzerine Hişam emretti ve Kaderiyecinin boynunu vurdurdu. Sonra da Evzaî'ye yönelerek «Bize bu üç meseleyi izah et bakalım.» dedi. Evzaî: «Peki, ey müminlerin emiri!» dedi ve şöyle devam etti: «Ey müminlerin emiri bilmiyormusun ki, ALLAH Tealâ, yasakladığı bir şeyin yapılmasına müsaade etti. Hz. Âdem'in, ağaçtan yemesini yasakladı, daha sonra ise ondan yemesine müsaade etti. Âdem'de yedi. Ey müminlerin emiri, yine bilmiyor musun ki, ALLAH Tealâ bir şeyi emretti, sonra da yapılmasına mani oldu. İblis'e, Hz. Âdem'e secde etmesini emretti, sonra da onun secde etmesine mâni oldu. Ve yine bilmiyor musun-ki, ey müminlerin emiri, ALLAH Tealâ birşeyi haram kıldı, sonra da onun işlenmesine müsaade etti. Leş, kan ve domuz etinin yenmesini yasakladı, sonra da, zaruret halinde bunların yenmesine müsaade etti. Bunun üzerine Hişam; «Söyle bakalım, ona soracağın tek mesele hangisiydi?» dedi. Evzaî şu cevabı verdi: «Ona diyecektim ki; «Söyle bakalım, ALLAH Tealâ, seni yaratırken kendi dilediği gibi mi, yoksa senin istediğin gibi mi yarattı? Kaderiyeci; «Kendi istediği gibi yarattı.» diyecekti. Ben de ona diyecektim ki; «ALLAH seni, senin istediğin zaman mı, yoksa kendi dilediği vakit mi öldürecektir?» O da diyecekti ki; «Kendisi dilediği zaman.» Bunun üzerine ben ona diyecektim ki; «Söyle bakalım, ALLAH Tealâ seni öldürdükten sonra nereye gideceksin? Onun dilediği yere mi, senin dilediğin yere mi?» O diyecekti ki, «Onun dilediği yere.» Ey müminlerin emiri! Şurası bir gerçek ki, kendi yaratılışını güzelce yapmaya, kendi rızkını artırmaya, ecelini ertelemeye ve kendisini dilediği yere koymaya gücü yetmeyen bir varlığın elinde hangi güç ve kudret bulunur? Kaderiyeciler ne ALLAH'ın kelamına, ne peygamberlerin sözlerine, ne cennettekilerin sözlerine, ne cehennemliklerin sözlerine, ne meleklerin sözlerine, ne de kardeşleri îblis'in sözüne rıza gösterirler. ALLAH Tealâ'nın kelamı şudur: «Rabbi onu seçerek salih kullardan eyledi.»[36] Meleklerin ki işe şudur- «Bize öğrettiklerinin dışında hiçbir bilgimiz yoktur.»[37] Peygamberlerin sözüne gelince, Şuayb (A.S.) şöyle demiştir: «...Muvaffakiyetim ancak ALLAH'tandır. Sadece ona güvenirim ve ona yönelirim.»[38] İbrahim (A.S.) de şöyle demiştir: «Eğer rabbim beni doğru yola sevketmeseydi yemin olsun ki sapık kavimden olurdum.»[39] Nuh (A.S.) ise şöyle demiştir: «Eğer, ALLAH sizi azdırmayı dilerse, öğüt vermek istesem de öğüdüm size fayda vermez. O, sizin rabbinizdir.»[40] Cennetlikler şöylo demişlerdir: «Bizi, buna erdiren ALLAH'a hamdolsun. Eğer, ALLAH bizi doğru yola sevketmeseydi, biz doğru yolu bulamazdık.»[41] Cehennemliklerin sözü ise şudur : «... Eğer, ALLAH bizi doğru yola sevketmiş olsaydı, biz de sizi o yola sevkederdik...»[42] Şeytanın sözüne gelince; O da; «Rabbim, beni saptırdığın için...»[43] demiştir. Şayet bu tartışma doğruysa,— ki bize göre doğru olmaması için bir sebep yoktur.— bu, eşit olmayan iki taraf arasında cereyan eden bir tartışmadır. Taraflardan biri, soru sormakta tam olarak serbest iken, diğeri, hiçbir açıklama isteyemeden sorulara olduğu gibi cevap vermek zorundadır. Ya cevap verecektir, yahut da boynu kılıçla kesilecektir. Tartışmanın başlangıcından da anlaşılmaktadır ki, tartışmaya girişilmeden önce idama karar verilmiş, daha sonra insanların huzurunda kararı haklı göstermek için tartışma açılmıştır. Yoksa, Kaderiyecinin öldürülmesinin sebebi bu tartışma değildir. Bu mesele, önce hüküm verip, daha sonra onu uygulamak için şahitleri dinlemeye benzer. Diğer yandan bütün sorular tek amaca yöneliktir, rumuzlar kadar kapalıdır. Öyle ki; Hişam b. Abdülmelik'in kendisi bile soruları anlayamamıştır. Eğer Hişam, meselenin gerçek yüzünü öğrenmek için tartışma açtırmış olsaydı, adamı öldürmeden önce, soruların ne demek olduğunu öğrenmek isterdi. Sorular, soru olmaktan ziyade bilmecelere benziyorlardı. Bu, bir tartışma değil, daha önce kararlaştırılmış ölüme bir bahane ve bir gerekçe hazırlamaktı. Münakaşa nasıl olursa olsun bu, Evzai'nin," Kur'an-ı Kerim'i incelikleriyle bildiğini ve tartışmadan önce buna hazırlandığını göstermektedir. Evzaî, tartışma esnasında, zahirleriyle Kaderiyeciliği reddeden birçok âyet-i kerîme zikretmiştir. Gaylan öldürüldü ama, mezhep te öldü mü? Tek kelimeyle; hayır ölmedi. Bazı âlimlerin söyledikleri gibi başka mezhepler içinde de erimedi. Çünkü bu mezhep daha sonraları Mutezile mezhebine karışmasına rağmen, Basra'lıîar arasında uzun süre yaşamış, dalîan-mış-budaklanmış, hatta Kaderiyecilerin bazı fırkalarının «Dualizm» anlayışına benzeyen bir mezhebe dönüşmelerine sebep olmuştur. «Dualizm» mezhebine mensup olanlar, kâinatın, aydınlık ve karanlık olmak üzere iki güce boyun eğdiğine, hayırın aydınlık, şerrin karanlık tarafından meydana getirildiğine karar vermişlerdir. Ka-deriyeciler ise; hayırın ALLAH'dan, şerrin ise ALLAH'ın iradesinin bir katkısı olmaksızın, kendi nefislerinden kaynaklandığına hüküm ver-, mislerdir. Böylece Kaderiyeciler, ALLAH Tealâ'nm iradesine karşı inatlaşmışlardır. «ALLAH, onların iddialarından münezzehtir, çok yücedir.»[44] Bir Kaderiyeci ile bir Sünnî arasındaki tartışma[45] İbnül Kayyım, bir Kaderiyeci ile bir Sünni arasında şöyle bir münazara tasavvur eder. Münazarada taraflardan herbiri, diğerine karşı deliller ileri sürer. İbnül Kayyim, tartışmada her iki mezhebe yer vermesine rağmen, Sünni'yi Kaderiyeciye galip getirmeye çalışır. Biz burada bu tartışmanın bir bölümünü zikredeceğiz: Kaderiyeci — ALLAH Tealâ, amelleri, kullara bazan genel olarak, bazan da özel olarak nisbet etmiştir: Kulun genel olarak her ameli yapmaya gücünün yettiğini beyan eden deliller şunlardır. a) ALLAH Tealâ şu âyet-i celilede kulun, amelleri yapmaya güç yetirebileceğini beyan eder: «Sizden hür mümin kadınlarla evlenmeye gücü yetmeyen kinişe...»[46] b) Şu âyet-i kerîmede de kulların herhangi bir şeyi dileyip dilememe gücünün bulunduğunu beyan eder: «Bilhassa, içinizden, doğru yolu bulmayı dileyenler için.»[47] c) ALLAH Tealâ şu âyot-i kerîmede de bir şeyi isteyip istememe gücünün bulunduğunu beyan ederek şöyla buyurur: «Onu kusurlu (arızalı) yapmak istedim.»[48] d) Şu âyetlerde de kulun, birşeyi yapmaya, kazanmaya ve İmal etmeye gücünün yetebileceğini beyan ederek şöyle buyurur: «... Yaparlar.»[49] «... Amel ederler.»[50] «...o halde kazandıklarınızdan dolayı...»[51] «Bu işledikleri ne kötü bir şeydir.»[52] Kulun, sadece bazı işleri yapmaya gücünün yettiğini beyan eden deliller ise şunlardır-. Kulun namaz kılması, oruç tutması, hacc ötmesi, temizlenmesi, zina işlemesi, hırsızlık yapması, cana kıyması, yalan söylemesi, kâfir olması, günahkâr olması ve benzerleri... Bu çeşit fiilleri, kullara değil de sadece ALLAH'a nisbet etmek, yahut hem kullara hem de ALLAH'a nisbet etmek mümkün değildir. O halde, bu fiiller sadece kullara nisbet edilir. Sünnî — Bu sözde hak da var bâtıl da. «ALLAH fiilleri kullara nisbet etti.» şeklindeki sözün, şüphesiz ki doğrudur. Fakat, «Bu fiillerin kullara nisbet edilişi, ALLAH'a nisbet edilmelerine engeldir.» şeklindeki sözün, anlaşılmayacak kadar kısa ve karışıktır. Şayet sen, bu işlerin ALLAH'a nisbet edilemeyeceği sözünde, bunları ALLAH'ın bizzat yapmadığını, bunlarla sıfat!anamryacağım, bunlara terettüp eden hükümlerden, ALLAH'm yükümlü olmayacağını ve bu fiillerden isimler türetilerek, ALLAH'ın bu isimlerle isimlendirilemiyeceğini kastediyorsan, doğru söylüyorsun. Bu itibarla bu fiillerin hiçbiri ALLAH'a nisbet edilemez. Fakat,”Bu fiillerin ALLAH'a nisbet edilmesi mümkün değildir.» sözünle, ALLAH'ın, bunları bilmediğini, gücünün bunlara yetmediğini, bunları dilemediğini ve bunları yaratmadığım kastediyorsan, şüphe yok ki bu sözün bâtıldır. Çünkü ALLAH Tealâ bu fiilleri bilmekte, takdir etmekte ve yaratmaktadır. Bu fiillerin kullara nisbet edilişi, bu son izah tarzıyla ALLAH'a nisbet edilmelerine engel değildir. Bu durum şu misâle benzer: «Bütün mallar ALLAH Tealâ tarafından yaratılmıştır ve gerçekte onun mülküdür. Buna rağmen ALLAH Tealâ, malların mülkiyetini kullara nisbet eder.» Evet, bütün ameller ve mallar, ALLAH'ın yarattığı ve mâlik olduğu şeylerdir. ALLAH TeaJâ bunları kullarına nisbet eder. Kullarını, mallara sahip kılan ve onlara amelleri yaptıran O'dur. Bu sebeple amellerin, hem ALLAH'a hem de kullara nisbet edilmesi, doğrudur. Ameller de, mallar da kulların kesb ve iradeleriyle meydana gelir. Mallan ve onları kazananları, amelleri ve onları işleyenleri yaratan ALLAH'tır. O halde kulların mal ve amellerinin gerçek sahibi ve mutasarrıfı, Aİlah'dır. Kulların duymalarının, görmelerinin ve ruhlarının sahibi ve mutasarrıfı olduğu gibi... Kullarına işittiren, kullarını gördüren ve kullarına amel yaptıran O'dur. Duyma ve görme organları ve gücünü, duyma ve görme fiilini kullarına veren O'dur. Yine, amel etme vasıtasını, gücünü ve amelin kendisini kullara, ALLAH vermiştir. Bir işin yapılmasını el'e nisbet etmek, bir sözün söylenmesini dil'e nisbet etmek, duymayı kulağa, görmeyi göze nisbet etmek gibidir. Görme ve duymanın, gören ve duyan organlara nisbet edilmeleri, konuşma ve herhangi bir şeyi tutmanın dil ve el'e nisbet edilmesi gibidir. Şayet kullar, görmeyi ve duymayı yarattıysalar, görme, duyma organlarını ve gücünü ve görmeye duymaya vasıta o!an birçok sebepleri de kullar mı yaratmıştır? Yoksa tek ve kah-har olan, her şeyin yaratıcısı olan ALLAH mı yaratmıştır? Kaderiyeci — Eğer kulların fiillerini ALLAH yapmış olsaydı, yapılan fiillerden isimler türetilerek onların ALLAH'a nisbet edilmesi gerekirdi. Bu fiillerden türetilecek isimlerle anılmaya ALLAH, kullardan daha lâyık olurdu. Çünkü, dinleri, dilleri ve örfleri değişik olmasına rağmen bütün insanlar, ayakta durana «ayakta» derler. Yemek yiyene «yiyen» derler. Hırsızlık yapana «hırsız» derler. Diğer bütün işler bunlar gibidir. Siz, işi tersine çevirdiniz. Gerçekleri alt-üst ettiniz. Kullarda görülen fiillerden isimler türetilerek, o fiillerin gerçek yapıcısı olarak kabul ettiğiniz ALLAH Tealâ'ya, türetilen isimlerin nisbet edilemiye-ceğini, aslında bu fiilleri yapmayan kullara nisbet edilebileceğini iddia ettiniz. Bu ise, alda, lügatlara ve milletlerin örflerine ters düşmektedir. Sünnî — Fiilin gerçek yapıcısı kul, onu yaratan ve onun gizli ve aşikâr vasıtalarını halkeden, ALLAH'tır. Bu fiillerden isimler türetilerek onları yapan kullara nisbet edilir ve meselâ: Ayağa kalkana «ayakta», oturana «oturan», namaz kılana «namaz kılan», hırsızlık yapana «hırsız», zina edene «zânî» denir. Çünkü iş, kim tarafından yapılırsa o işin hükmü başkasına değil ona aittir. O fiilden isim türetilerek, onu yapmayana değil, yapana nisbet edilir. Ortada dört husus vardın İkisi mânevidir, ikisi de maddi. Mânevi olanlar, birşoy hakkında olumlu veya olumsuz hüküm koymaktır. Bu ise ALLAH'a aittir. Maddî olanlara gelince; hükümden sorumlu olmak veya olmamaktır. Yeme, içme, zina etme, hırsızlık yapma fiilleri kul tarafından yapıldığı için, bu fiillerin hükümleri kula aittir ve kul, bunlardan türetilecek isimlerle adlandırılır. Bu fiillerin hükümlerinin Allah'a 'ait olması ve bunlardan türetilecek isimlerin ona nisbet edilmesi mümkün değildir. Fakat bu hal, hiçbir zaman bu fiillerin, Allah'ın bilgisi ve kudreti dışında meydana geldiklerini ve Allanın, kullarına verdiği bir güçle meydana gelmediklerini ve bunları, Allah'ın yaptırmadığını ifade etmez. Kaderiyeci — Eğer ALLAH, bu işlerin yaratıcısı olsaydı, bu sayılanlar, ALLAH için de söz konusu olurdu. Sünni — Senin bu iddian bâtıldır ve yalan bir dâvadır. Çünkü, 'Allajh Tealâ'nm, mahîukaünda yarattığı fiillerden isimler türetilerek ona nisbet edilmez ve bu fiillerin neticeleri ALLAH'a izafe edilemez. Bilakis, o fiillerden türetilen isimler o filleri bizzat işleyenlere izafe edilir. Meselâ: ALLAH Tealâ renkleri, çeşitli tatları, kokulan ve hareketleri yaratmıştır. Fakat bunlardan türetilen isimler ve bunların hükümleri ALLAH'a izafe edilmemiştir. Hükümlerin izafe edilmesi demek «falan oturuyor», «falan yiyor», «falan içiyor» şeklinde ifadelerde bulunmak demektir.[53] Burada, îbnül Kayyim'in, ehl-i sünnet vel cemaat mezhebini kendi görüşü ve hocası îbni Teymiyye'nin görüşüne göre tasvir ettiği görülmektedir. Çünkü İbnül Kayyım, kulun fiillerinin,-yaratıcısının ALLAH Tealâ olduğunu, buna rağmen onların kula nisbet edileceğini, zira, ALLAH Tealâ'nm kulda yapıcı bir güç yarattığım ve işin, kul tarafından başarıldığını ileri sürdüğünü görmekteyiz. İbnül Kayyim'e göre, kulun, kendisine nisbet edilen fiillerle ilgisi, ALLAH Tealâ'nm, yarattığı şeyleri bizzat kesbedenin o işle olan ilgisi kadardır. Kes-betmek (kazanmak) de yine, ALLAH Tealâ'nm kula verdiği bir gûc ile gerçekleşir. İbnül Kayyım, bu izahatıyla bu mesele hakkındaki İmam Eşarî1’nin görüşünü, ehl-i sünnet vel cemaatin görüşü olarak kabul etmemekte, bilakis, bunları Cebriyecilerden saymaktadır. İleride bu meseleyi anlatırken, Sünnilerin görüşlerini izah edeceğiz.[54] 3-MÜRCİE Bu fırka, büyük günah işleyenin mümin sayılıp sayılmayacağı hakkındaki tartışmaların çoğaldığı bir.dönemde ortaya çıkmıştır. Hâriciler, büyük günah işleyenin kâfir olduğunu, Mutezililer ise bunların mümin olmadığım, fakat kendilerine «müslüman» denebileceğini ileri sürmüşler, Hasan el-Basrî ve tabiînden bir gurup da, buyuk günah işleyenin münafık olduğunu, çünkü yapılan amellerin, kalbin delili sayılacağını, dille, söylenen sözün imana delil olmayacağını söylemişlerdir. Müslümanların çoğunluğu ise, büyük, günah işleyenin günahkâr, fakat mümin olduğunu, durumunun ALLAH'a kaldığını, ALLAH dilerse, ona, günahı kadar azap edeceğini, dilerse onu affedeceğini beyan etmişlerdir. îşte bu ihtilaflı ortam içerisinde «Mürcie» fırkası ortaya çıkmış, kafirlikle birlikte yapılan itaatin hiçbir faydası olmadığı gibi, günah işlemenin de imana herhangi bir zararı olmayacağını açıkça ileri sürmüşlerdir. Bu fırkaya mensup olanlardan bazıları da, büyük günah işleyen kışının durumunun, kıyamet gününde ALLAH'a bırakıldığını beyan etmişler ve bunlar, ehl-i sünnet vel cemaat âlimlerinin, birçoğu ile pekçok noktalarda birleşmişlerdir. Hatta, görüşler, incelikleriyle tetkik edildiği zaman, bunların görüşlerinin, aynen ehl-i sünnetin görüşleri olduğu ortaya çıkar. Bu fırkanın asıl çekirdeği, Hz. Osman döneminin sonlarına doğru, Hz. Osman'ın idaresi, valileri hakkında ortaya atılarak bütün İslam âlemine yayılan dedikodulardır. Bu dedikodular neticesinde ortaya çıkan fitne, Hz. Osman (RA.)'ı öldürmeye kadar varmıştır. îşte bu dönemde, Sahabe-i Kiram'dan bir kısmı susmayı tercih etmiş ve müslümanların birbirlerine girmelerine sebep olan bu fitneye katılmamayı daha uygun bulmuşlar ve Ebubekir (R.A.)'ın, Peygamber Efendimiz (S.A.V)'den rivayet ettiği şu hadis-i şerife sıkıca sarılmışlardır. Peygamber Efendimiz (S.A.V.) bu hadiste şöyle buyurmuştur: -Yakında ortaya fitneler çıkacaktır. O fitneler ortaya çıktığı zaman, oturan kişi bu fitneye yürüyenden, yürüyen ise, buna koşandan daha iyidir. Dikkat edin, bu fitne meydana geldiğinde, devesi olan devesinin peşine, koyunu olan koyununun peşine, arazisi olan, onunla meşgul olmaya gitsin.» Orada bulunan bir kişi: «Ey ALLAH'ın Besulü, ya kişinin devesi, koyunu ve arazisi yoksa?» diye sordu. Peygamber Efendimiz ona şu cevabı verdi: «Kılıcını alsın ve onun ağzını taşa vursun. Sonra kurtulma imkânı varsa kendini kurtarsın.»[55] Evet, bu cemaat, Hz. Osman (R.A.) döneminde ortaya çıkan ve onu öldürmeye kadar giden fitneden uzak kalmıştır. Hz. Ali (R.A.) dönemine kadar uzayan bu fitneye karışmamışlar ve Hz. Ali (R.A.) ile Hz. Muaviye arasında meydana gelen savaşlar hakkında hiçbir görüş ileri sürmemişlerdir. Sa'd b. Ebl Vakkas, yukardaki hadisin ravisi Ebubekr, Abdullah b. Ömer ve İmran b. Husayn bu cemaattendir. Bu Sahabîler, çarpışan iki guruptan hangisinin haklı olduğu hükmünü peşinen vermiyerek geri bırakmışlar ve bunların durumlarını ALLAH Tealâ'ya havale etmişlerdir. Bu hususta imam Nevevî şöyle der: «Mesele, Sahabe-i Kiram arasında tereddütlü bir durumdaydı. Hatta, sahabe-i kiramdan bir cemaat bu mesele hakkında kararsızlığa düştü. Çarpışan her iki topluluktan da uzaklaştı. Savaşmadı ve hangi tarafın haklı olduğunu kesin olarak bilemedi. Bazı büyük sahabîlerin, ortaya çıkan fitne hakkında peşin hüküm vermeyip, mesele hakkındaki yargılarını ertelemeleri, birçok gazilerin şüpheye düşmesine sebep olmuştur. Bu sebeple İbn-i Asakir, tarihinde bunlara, «Şüpheciler» adını vermiş, yani; meydana gelen ihtilafla hakkın hangi tarafa ait olduğunda şüphe edenler demek istemiş ve şunları söylemiştir. «Onlar şekk içinde bulunan şüphecilerdir. Onlar Resulullah'm zamanında gazvelere katılmışlardı. Bunlar, Hz. Osman'ın ölümünden sonra Medine'ye döndüklerinde, giderken, birlik ve beraberlik içinde bıraktıkları insanları ihtilaf içinde bulmuşlar ve şunları söylemişlerdir: «Biz, sizi birlik ve beraberlik içinde ihtilafsız olarak bıraktık, geri döndüğümüzde ise sizi ihtilaf içinde bulduk. Bazınız diyor ki «Osman haksız yere öldürüldü. O ve taraftarları insaf edilmeye daha lâyıktılar.» Diğer bir kısmınız ise diyorki: «Ali ve taraftarları daha haklıdır.» Bize göre, onların hepsi güvenilir zatlardır, hepsi doğru söyler. Biz, kendimizi onlardan ayırmayız. Onlara lanet okuyamayız. Ve onlar arasında şahitlikte etmeyiz. Onların durumlarını ALLAH'a havale ederiz. Onlar arasında Âîlah hüküm versin.» Müslümanlar arasındaki ihtilaflar had bir safhaya varıp sadece anlaşmazlıklar hakkında hüküm verme safhasında kalmayıp, büyük günah işleyenin durumu da bunlara eklenince, ortaya meseleler hakkında peşin hüküm vermeyen ve işi ALLAH'a havale eden bir kısım sahabîlerin yolunu izleyen yepyeni bir gurup çıktı. Bu yeni gurup, büyük günah işleyenin durumu hakkında peşin hüküm verilemeyeceğini, bunların durumlarının, gayblan bilen ALLAH'a bırakıldığını beyan etmişler, siyasi tartışmalardan uzak kalmışlar ve günah işleyen kişi hakkında herhangi bir şey söylemekten kaçınmışlardır. Çünkü, günah işleyenler hakkındaki dedikoduların, siyası anlaşmaz lıklardan kaynaklandığı kanaatine varmışlardır. Çünkü bu ihtilafın kaynağı, Hariciye mezhebine mensup olanların kendilerine muhalif olanlar hakkındaki düşünceleridir. Mürcie mezhebine mensup olanlar, birbirleriyle ihtilaf edenler için şunları söylemişlerdir. «Onlar, «Lailahe illallah Muhammedun Resulullah» diyerek, ALLAH'dan başka ilâh olmadığını ve Hz. Muhammed (S.A.V)'in onun peygamberi olduğunu kabul ederler. O halde onlar, ne kâfirdir, ne de müşrik. Bilakis, onlar müslümandır. Onların durumlarını 'ALLAH'a havale ederiz. İnsanların gizliliklerini ancak Yüce Mevla bilir ve onları, ona göre hesaba çeker.» Şüphe yok ki, bu, doğru bir metottur. İhtilaflara karışmama ve büyük günah işleyenin durumunu ALLAH'a bırakma metodudur. Belki de büyük günah işleyenlerden bazılarının günahları affedilir, kötülükleri iyiliklere çevrilir. Ne var ki daha sonra bazı insanlar zuhur etti, büyük günah işleyen kimse hakkında yukarda geçen olumsuz tavırla yetinmedi, daha ileri giderek, iman bulunduğu sürece günahın hiçbir zararının olmayacağına hükmetti. Bu düşüncede olanlar, şöyle dediler: «îman; ikrar, tasdik, itikad ve bilgiden ibarettir. Bunların bulunmasıyla birlikte, günahların hiçbir zararı yoktur. İman, amelden tamamen ayrı bir şeydir.» Hattâ, bunlardan bir kısmı iyice aşırı giderek, imanın, sadece kalble tasdik etmekten ibaret olduğunu iddia etmişler ve şöyle demişlerdir : «Şayet imanı sadece kalben kabul eden bir kişi, dili ile kâfir olduğunu açıkça söylese veya putlara tapsa yahut İslâm diyarında Yahudi ve Hristiyanlardan ayrılmasa veya haç'a tapsa yahut İslâm ülkesinde, teslis (Allh'ı üçlü kabul etme) inancını açıklasa ve bu hal üzere ölse bile, böyle bir kişi, ALLAH katında tam imanlı bir mümindir ve cennetliktir.»[56] Hatta bu fırkaya mensup bazı kişiler şu iddiada bulunmuşlardır. «Eğer bir kişi, ALLAH Tealâ'nm, domuz etini yemeyi haram kıldığını biliyorum, fakat, onun haram kıldığı domuz, şu koyun mu yoksa başka birşey mi bilmem» dese bile o kişi yine mümindir. Yine onlara göre bir kişi: «ALLAH Teaîâ'nnı, Kabe'yi hac etmeyi farz kıldığını bilirim. Fakat Kabe'nin nerde olduğunu bilmem. Belki de o, Hindistanda'dır.» dese böyle bir kişi mümindir.» Bu sözleri söyleyenler şunu kastetmektedirler: Bu gibi meseleler, imanın haricinde olan meselelerdir. Yoksa gerçekten «Bu meseleler hakkında şüphe edilir.» demek istememektedir. Çünkü, aklı olan bir kişinin, Kâ'be'nin nerde olduğu hususunda şüphe etmesi imkânsızdır. Yine koyunla domuzu birbirine karıştırmak mümkün değildir.[57] Bunlardan da anlaşılıyor ki, Mürcie fırkasına mensup olanlar, amelin imanla ilişkisi olması mevzuunda, ameli küçümsemede son derece ileri gitmişler, amelin, cennete girip girmemede bir fonksiyonu olup olmadığı konusunda da ameli basit görmüşler, hattâ imanın aslını bile hafife almışlar, onu hakikatinden saptırmışlar ve imanın sadece kalben kabulden ibaret olduğunu, bütün dış hareketlerin kişinin kalbine iman girmediğini gösterse bile sadece kalbin kabulünün iman sayılacağını ileri sürmüşlerdir. Hatta, daha da aşırı giderek, açıkça görülen ve bilinen şeyler hakkında şüphe etmenin, imanın tek temel şartı olarak kabul ettikleri «kalb ile kabul» e zarar vermiyeceğini, çünkü zahirde görülen bu şeylerin, imanın esasından olmadığını iddia etmişlerdir. Meselâ, onlar, «Kâ'be'nin nerede olduğu hakkında şüphe etmek ve domuzun hangi hayvan olduğunda tereddüt etmek, imana zarar vermez, fakat akla zarar verir.» demişlerdir. îşte, bu doğru olmayan sözlerin tartışıldığı bir dönemde, bu mezhebe tâbi olanların içinden, imanın esaslarını ve itaatlan hafife alan, faziletleri küçümseyen kişiler çıkmış, her müfsit, heva ve hevesine uyan laubali kimse bu mezhebe girmiştir. Öyle ki, mezhep içindeki müfsitîer gitgide çoğalmış, mezhebi, yaptıkları kötülüklere âlet etmiş, fesatları için bir kaynak edinmiş ve art niyetlerini devam ettirmeye uygun bulmuşlardır. Bu mezhep, birçok müfsitlerin isteklerine tam uygun düşmüştür. Bu konuda Ebui Ferec eMsfahanî «el-Ağani» adlı kitabında şu hadiseyi anîtaır: «Bir Şii ile bir Mürcie aralarında anlaşamamışlar ve ilk karşılaşacakları kişiyi, aralarında hüküm vermesi için hakem seçmeyi kararlaştırmışlardır. Onlar, herşeyi helal sayma görüşünde olanlardan bir kişiye rastlamışlar ve şunu sormuşlardır: «Şii bir kişi mi daha iyi bir kimsedir, yoksa bir Mürcie mezhebine mensup olan mı?» O kişi şu cevabı vermiştir: «Balon, benim üst tarafım Şii'dir, alt tarafım ise Mürcieci.» Bütün bu anlatılanlardan şu neticeye varabiliriz: Mürcie, 'değişik anlayışlarda iki gurup insanın mezhebi idi.Birinci gurup, sahabe-i kiram döneminde ve sahabe-i kiramdan sonra Emevîler döneminde ortaya çıkan ihtilaflar hakkındaki hükümlerle yetinmişler, başkaca ihtilaflara düşmemişlerdir. İkinci gurup ise, ALLAH'ın affının herşeyi kapsadığına inanan ve ALLAH'ın, inkârdan başka ,bütün günahları affedeceğine hüküm veren, inkârla birlikte itaatin hiçbir faydası olmadığı gibi, imanla beraber de herhangi bir günahın zararı olmayacağına inanan kişilerdir. Zeyd b. Ali b. el-Hüseyin, bu gurubu kastederek, «Fâsıkları, Allah'ın affı ile ümitlendiren Mürcie mezhebinden ben uzağım.» demiştir. Bu son fırka, «Mürcie» ismini lekelemiş ve birçok âlimlerin b'uidimle ayıplanmalarına sebep olmuştur. Büyük günah işleyenin, «cehennemde ebedi olarak kalacağım” iddia eden Mutezilîler, (bu görüşlerini paylaşmayan) büyük günah' işleyenin cezasını çektikten sonra cehennemde ebedi olarak kalmayacağını, belkide ALLAH Tealâ'nm, onu affedip rahmetine kavuşturacağını beyan eden ve bu husustaki görüşlerine katılmayan her kişiye «Mürcie» adım takarlardı. İşte bu sebeple Mutezilîler, birçok fıkıh ve hadis âlimlerini «Mürcieci» olarak nitelemişler, Ebu Hanife ve talebeleri îmam Ebu Yusuf ve Muhammed'i v.b. «Mürcieci» olarak adlandırmışlardır. Bu hususta Şehristanî şöyle söylemiştir. «Yemin ederim ki îmam Ebu Hanife ve arkadaşlarına «Mürcieci» denilirdi. Belki de bunun sebebi, Ebu Hanife'nin, imanın, kalb ile ikrardan ibaret olduğunu, artıp eksilemeyeceğini söylemesidir. Ebu Hanife'nin bu sözünden, ameller hakkında hüküm vermeyi ertelediği anlaşılmıştır. Bu zat, ameller hakkında çok titiz davrandığı halde onların terkedilmesine nasıl fetva vermiş olabilir? Ebu Hanife'ye «Mürcieci» denilmesinin başka bir yönü daha vardır. O da, Ebu Hanife'nin, hicri birinci asırda ortaya çıkan «Kaderi yecilerin» «Mutezilelere muhalefet etmesidir. Çünkü Mutezilîler, kader meselesi hakkında kendilerine muhalefet eden herkese «Mürcieci» derlerdi. Hariciler de aynı şeyi söylerlerdi. Bu ad Ebu Hanife'ye, mutlaka Mutezile ve Harici fırkaları tarafından takılmıştır. Bu şekilde «Mürciecilik» ile suçlanan kişi sadece Ebu Hanife ve arkadaşları olmamış, Hasan b. Muhammed b. Âli b. Ebi Talib, Sa'd b. Cübeyr, Âmr b. Mürre, Muharib b. Dessar, Mukatil b. Süleyman, Ebu Hanife'nin hocası Hammad b. Ebî Süleyman ve Kadİd b. Cafer de «Mürcieci» olarak adlandırılmıştır. Bu zatlar hadis imamlarıdır, büyük günah işleyenin kâfir olduğuna ve ebedî olarak cehennemde kalacağına hüküm vermemişlerdir. Bir kısım âlimler, Mürcie mezhebini iki kısma ayırmışlardır, a) Sünnete tâbi olan Mürcieciler: Bunlar, büyük günah işleyenin, sadece günahı kadar azap göreceğini, cehennemde ebedi olarak kalmayacağım belki de ALLAH Tealâ'nm, onu affedip rahmetine gark ederek ona hiç azap etmeyeceğini ve bunun, ALLAH tarafından bir lütuf olduğunu, ALLAH'ın ise dilediğine lütufta bulunacağını ve ALLAH'ın büyük Lütuf sahibi olduğunu söylemişlerdir. Fıkıh ve hadis âlimlerinin çoğu bu guruptandır. b) Bid'atlara uyan Mürcieciler : Bunlar, inkârla beraber itaatin fayda vermediği gibi, imanla birlikte günahın bir zararı olmayacağını iddia edenlerdir. Çoğunluğun görüşüne göre, aslında «Mürcie» ismi bunlara mahsustur. Herkes tarafından kınanması gerekenler de bunlardır. Buna göre «Mürcie» ismini büyük imamlardan uzaklaştırmak gerekir. Böylece, herşeyi mubah gören şu ibahiyeciler bu zatlarla karıştırılmasın. Şüphesiz ki doğruyu en iyi bilen ALLAH'dır.[58] ---------------------- [30] Ebu Davud Kitab es-Sünne bab; 17, Eî-Müstedrek, Hâkim'Şerh-i Nevevi C. 1, Sh. 253 -156 [31] Not: ' Son paragrafın tercümesinde, Müslim şarii Nevevî'nin ifadesi, Kitaptaki ifadeye tercih edilmiştir. [32] Enbiya suresi âyet; 73 [33] Kasas suresi âyet; 41 [34] El-Munye vel-Emel, Murtaza [35] EI-Munye vel-Emel [36] Kalem suresi âyet; 50 [37] Bakara suresi âyet; 32 [38] Hud suresi âyet; 88 [39] En'am suresi âyet; 77 [40] Hud suresi âyet; 34 [41] A'raf suresi âyet; 43 [42] İbrahim suresi âyet; 21 [43] Hicr suresi âyet; 39 [44] Isra suresi âyet; 43 [45] Bu münazara, İbn-i Kayyim'in «Şifaül Alîl fî mesailii kaza vel Kader ve Hikmeti ve etta'lil» adlı kitabında tasavvur ettiği şekildedir. [46] Nisa suresi âyet; 25 [47] Tekvir suresi âyet; 28 [48] Kehf suresi âyet; 79 [49] Yunus suresi âyet; 36, 46 [50] Yusuf suresi âyet; 19 [51] A’raf suresi âyet; 39 [52] Maide suresi âyet; 63 [53] Bkz. Şifaul Alil; Bu eserde münazaranın tümü mevcuttur. [54] İslamda Siyasî Ve İtikadî Mezhepler Tarihî Prof. Muhammed Ebu Zehra, Hisar Yayınevi: 1/137-147. [55] Buharî, Kitab el-Fîten bab; 9/Müsîİm, Kitab el-Fîten bab, 10/Ebu Davud, Kitab el-Fiten faab; 2/Müsned-i İmam Ahmcd b. Hanbel, C. 2, Sh. 283 [56] EI-Fisal fil milel ve el-Nihal, Mürcie bahsi [57] EI-Müel ve el-Nihal - Şehristanî [58] İslamda Siyasî Ve İtikadî Mezhepler Tarihî Prof. Muhammed Ebu Zehra, Hisar Yayınevi: 1/148-153.   Şehadet bir tutku bir özlem bize! Ölüm bir son değil diriliş bize! |
 |
 
|
|
1 kullanıcı bu başlığı okuyor (1 Misafir ve 0 Gizli Kullanıcı)
0 üye:
| Basit Görünüm | Tarih : 8th February 2012 - 09:27 |
Powered By IP.Board
2.3.5 © 2012 IPS, Inc.